Zacznij od pytania, co ma zostać w pamięci
Wybór sposobu notowania nie musi zależeć od tego, która metoda wygląda atrakcyjniej. Ważniejsze jest to, co chcesz zrobić z materiałem później. Jeśli potrzebujesz odtworzyć tok wyjaśnienia, instrukcję lub argumentację autora, przyda się zapis zachowujący kolejność. Jeśli próbujesz zrozumieć, jak kilka zagadnień łączy się ze sobą, wygodniejszy może być układ przestrzenny.
Przed rozpoczęciem zapisz jedno zdanie określające cel: „Po tej lekcji chcę umieć wyjaśnić proces”, „Chcę porównać trzy pojęcia” albo „Chcę wrócić do konkretnych przykładów”. Taki cel pomaga wybrać formę i ogranicza przepisywanie wszystkiego. Dobra notatka nie jest kopią materiału. Powinna pozwolić ci odnaleźć najważniejsze informacje i sprawdzić, czy potrafisz użyć ich bez zaglądania do źródła.
Kiedy sprawdzają się notatki liniowe
Notatki liniowe prowadzą od góry do dołu: punkt po punkcie, zwykle z nagłówkami i wcięciami. Są dobrym wyborem, gdy materiał ma wyraźną kolejność. Może to być opis procedury, przebieg wydarzeń, rozwiązanie zadania krok po kroku albo tekst, w którym jeden argument wynika z poprzedniego. Taki zapis ułatwia też zachowanie definicji, wyjątków i krótkich przykładów przy właściwym temacie.
Nie trzeba jednak tworzyć pełnych zdań z każdego usłyszanego słowa. Wystarczy zanotować główną myśl, pod nią szczegóły, a obok znak zapytania przy tym, co wymaga wyjaśnienia. Przy dłuższym tekście możesz po każdym fragmencie dopisać jednozdaniowe podsumowanie własnymi słowami. Dzięki temu notatka pozostaje czytelna, a ty od razu sprawdzasz, czy rozumiesz treść.
Słabszą stroną zapisu liniowego bywa ukrywanie relacji między odległymi fragmentami. Jeśli ten sam pomysł wraca w kilku rozdziałach, łatwo zapisać go w różnych miejscach i nie zauważyć związku. Wtedy warto dodać odsyłacz, krótką tabelę albo na końcu strony naszkicować podsumowanie.
Kiedy lepiej użyć mapy myśli
Mapa myśli zaczyna się od tematu w centrum. Od niego odchodzą główne gałęzie, a od nich bardziej szczegółowe pojęcia, pytania i przykłady. Ten układ przydaje się podczas planowania wypowiedzi, zbierania pomysłów i porządkowania materiału, w którym ważne są zależności. Może pomóc także po przeczytaniu rozdziału: zamiast zapisywać go ponownie, próbujesz ułożyć jego najważniejsze elementy na jednej stronie.
Nie musisz rysować ozdobnej mapy. Zacznij od trzech do pięciu głównych gałęzi i wpisuj krótkie hasła. Linie łączące odległe gałęzie wykorzystaj wtedy, gdy potrafisz nazwać relację, na przykład „jest przykładem”, „wynika z” lub „różni się od”. Same kolory nie zastąpią takiego wyjaśnienia.
Mapa może być mniej wygodna przy dużej liczbie drobnych danych, dokładnych cytatach czy długiej sekwencji kroków. Gdy zaczyna brakować miejsca, a hasła robią się nieczytelne, nie próbuj zmieścić wszystkiego na siłę. Zostaw na mapie strukturę, a szczegóły zapisz osobno.
Dobierz metodę do zadania, nie do etykiety przedmiotu
Ten sam temat może wymagać różnych notatek na różnych etapach. Podczas słuchania wyjaśnienia łatwiej może być zapisać kolejne kroki liniowo. Po zajęciach mapa pomoże zestawić pojęcia i zobaczyć, gdzie brakuje połączeń. Przy nauce języka lista zdań z kontekstem może być praktyczniejsza niż rozbudowany schemat, ale mapa skojarzeń może się przydać do zebrania słownictwa wokół jednego tematu.
Możesz zrobić szybki test. Weź niewielki fragment materiału i przeznacz kilka minut na notatkę liniową, a następnie kilka minut na mapę. Odłóż źródło i spróbuj wyjaśnić temat własnymi słowami. Z której notatki łatwiej odtworzyć to, czego potrzebujesz? Czy widać w niej luki? Takie porównanie mówi więcej niż ogólna zasada, że jedna metoda jest zawsze lepsza.
Połącz obie metody i sprawdź notatkę w użyciu
Praktycznym rozwiązaniem jest notatka dwuwarstwowa. Najpierw zapisz liniowo przebieg lekcji, lektury lub ćwiczenia, zostawiając miejsce na pytania. Potem na osobnej kartce ułóż małą mapę najważniejszych pojęć. Nie przepisuj każdego punktu: wybierz to, co trzeba powiązać, porównać lub zapamiętać jako całość. Jeśli mapa ujawni brakujące wyjaśnienie, wróć do odpowiedniego miejsca w zapisie liniowym.
Na koniec zamknij notatki i odpowiedz na dwa lub trzy pytania, które samodzielnie ułożysz do materiału. Jeśli trudno ci coś wyjaśnić, popraw konkretny fragment: dopisz przykład, rozdziel dwa podobne pojęcia lub zaznacz kolejny krok. W ten sposób notatka staje się narzędziem pracy, a nie tylko zapisem, który dobrze wygląda na stronie. Metodę możesz zmienić przy następnym temacie bez traktowania tego jak porażki.
