Na czym polega linoryt i jaki wzór wybrać
Linoryt to technika druku wypukłego: farbę nakłada się na powierzchnię materiału, której nie usunięto dłutkiem. Wycięte rowki pozostają na odbitce zwykle jasne, a niewycięte pola przenoszą farbę na papier. Ta odwrotność bywa na początku myląca, dlatego pierwszy projekt warto ograniczyć do jednego koloru i kilku wyraźnych kształtów.
Dobrym wzorem na próbę będzie liść, kubek albo prosta kompozycja z kół i linii. Wybierz motyw bez drobnych detali i zostaw odstępy między elementami. Zanim sięgniesz po dłutko, narysuj szkic w czerni i bieli: zaciemnij miejsca, które mają się odbić, a białe pozostaw tam, gdzie planujesz wyciąć materiał. Jeśli wzór zawiera litery lub ma mieć określony kierunek, pamiętaj, że odbitka będzie lustrzanym odbiciem matrycy.
Niewielki zestaw narzędzi na start
Przygotuj mały kawałek linoleum do linorytu lub miękkiej płyty przeznaczonej do ręcznego wycinania. Na początek wygodniejszy będzie format zbliżony do pocztówki niż duża matryca. Potrzebne będą też dłutko z wymiennymi końcówkami, ołówek, kartka na szkic i papier do odbitek. Wąska końcówka pomoże zaznaczyć kontur, a szersza usunąć większe fragmenty tła. Nie musisz kupować wielu ostrzy, zanim sprawdzisz, jak pracuje Ci się z podstawowym zestawem.
Do wykonania odbitki przydadzą się farba do linorytu, wałek gumowy, gładka powierzchnia do rozwałkowania farby oraz łyżka lub kostka do dociskania papieru. Farba na bazie wody może ułatwić sprzątanie po pierwszej próbie; sposób jej użycia i czyszczenia narzędzi sprawdź na opakowaniu. Przygotuj także podkład chroniący stół, ścierkę i miejsce, w którym odbitki będą mogły spokojnie wyschnąć.
Przygotowanie stanowiska i zasady bezpiecznego cięcia
Najważniejsze jest unieruchomienie matrycy. Połóż ją na antypoślizgowym podkładzie albo oprzyj o specjalną deskę z ogranicznikiem, tak aby nie przesuwała się pod naciskiem dłutka. Usiądź przy stabilnym stole i zapewnij sobie dobre światło. Przed rozpoczęciem sprawdź, czy końcówka dłutka jest poprawnie zamocowana, a na blacie nie leżą przedmioty utrudniające ruch ręki.
Prowadź ostrze od siebie i nigdy nie trzymaj palców na jego drodze, także po drugiej stronie planowanej linii. Zamiast sięgać dłutkiem w niewygodnym kierunku, obróć matrycę. Wycinaj krótkimi, płytkimi ruchami bez używania dużej siły. Jeśli ostrze trudno prowadzić, przerwij pracę i sprawdź jego stan oraz ułożenie materiału; mocniejszy nacisk zmniejsza kontrolę. Nieużywane dłutko odkładaj tak, by jego ostrze nie wystawało poza krawędź stołu.
Od rysunku do gotowej matrycy
Przenieś szkic na powierzchnię matrycy ołówkiem. Możesz narysować go bezpośrednio albo odrysować przez papier do przenoszenia rysunku. Przed cięciem jeszcze raz porównaj oznaczenia ze szkicem: które pola mają przyjąć farbę, a które pozostać białe? Przy pierwszej pracy pomocne bywa zaznaczenie ołówkiem obszarów do usunięcia. W razie pomyłki łatwiej poprawić rysunek niż już wycięty fragment.
Zacznij od krótkich cięć w mniej ważnej części tła, aby poczuć opór materiału. Następnie wytnij linie wyznaczające granice dużych kształtów, a dopiero potem stopniowo usuwaj tło. Nie trzeba od razu robić głębokich rowków: liczy się to, by wycięte miejsca nie dotykały papieru podczas drukowania. Zostaw na chwilę drobne szczegóły i przyjrzyj się matrycy z pewnej odległości. Jeśli wzór jest czytelny, możesz przejść do próby bez dalszego wycinania.
Próbna odbitka i drobne poprawki
Rozprowadź niewielką ilość farby wałkiem na gładkiej powierzchni, a następnie pokryj cienką, możliwie równą warstwą matrycę. Połóż na niej papier, przytrzymaj go, żeby się nie przesunął, i dociskaj łyżką niewielkie obszary, przechodząc stopniowo przez całą powierzchnię. Ostrożnie podnieś jeden róg kartki. Jeśli odbitka jest zbyt blada, możesz jeszcze docisnąć papier w tym miejscu; potem zdejmij ją i odłóż do wyschnięcia.
Pierwsza odbitka służy przede wszystkim sprawdzeniu wzoru. Jasne plamy w polach, które miały być ciemne, mogą oznaczać nierówny docisk lub zbyt mało farby. Niechciane ciemne ślady w tle wskażą miejsca, które warto wyciąć nieco dokładniej. Poprawiaj matrycę dopiero po usunięciu farby i osuszeniu powierzchni, nadal przestrzegając zasad bezpiecznego cięcia. Jedna prosta matryca wystarczy, by przećwiczyć cały proces i zdecydować, jaki wzór wyciąć następnym razem.
